سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

135

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

جلوه مىكرد ، مخالف بود . ويژگى نامتجانس جمعيّت كوفه ، زمينهء مناسب را براى برقرارى نظام سياسى - اجتماعى اسلامى كه در آن استيلاى عربى در تفوق و برترى اسلامى حل شود فراهم مىكرد . در حقيقت اين امر بدين مفهوم است كه استيلا و رهبرى بايد فقط در دست كسانى كه داراى سابقه اسلامى هستند ، قرار داشته باشد و قدرت قبيله‌اى بايد در قدرت اسلامى حلّ شود . انتخاب عمار بن ياسر به عنوان حاكم كوفه ، مردى كه از هيچ مزيّت قبيله‌اى برخوردار نبود ولى از اولين كسانى بود كه اسلام را پذيرفت و زندگى خود را خالصانه وقف اسلام كرد و نيز عبد الله بن مسعود به عنوان نايب و جانشين او ، تجلى روشنى از اين سياست بود . ( 39 ) در زمان انتصاب اين دو ، عمر به مردم كوفه نوشت : « من عمّار را به عنوان والى و عبد الله را به عنوان معلم ( در اسلام ) و نايب و جانشين ( عمار ) به سوى شما مىفرستم . هر دو از درخشان‌ترين و ممتازترين ( نجبا ) اصحاب پيامبرند . به آنها گوش فرا دهيد و از آنان پيروى كنيد . من شما را بر خويشتن ترجيح دادم ( در غير اين صورت دوست مىداشتم آنها نزد من باشند ) » ( 40 ) تأكيد بر شايستگىها و امتيازات عمار و ابن مسعود به عنوان درخشانترين ياران پيامبر ، در انتخاب رهبرى كوفه ، نيّت عمر را به جايگزينى ارزشهاى قبيله‌اى به ارزشهاى اسلامى نشان مىدهد ، و در اين راه استيلاى سياسى مدينه را برقرار مىسازد . وقتى كه در سال 20 / 641 ، عمر نظام توزيع حقوقها ( ديوان ) را سازمان داد ، تنها معيار مورد نظر او ، سابقه اسلامى بود او اهل كوفه را به سه گروه تقسيم نمود : گروههاى گوناگون مهاجرين و انصار ، مردمى كه در عمليات عليه ارتداد و طغيان و يا مثلا ، قبلا در يرموك و قادسيّه شركت كردند و پس از آن در اين جنگها حضور بهم رسانيده و به اهل الايام و القادسيه معروف بودند ، روادف ، مردمى كه پس از يرموك و قادسيّه به كوفه آمدند و يا امواج دوم و سوم مهاجرين ، كه بر حسب زمانى كه در فتوحات شركت جسته بودند درجه‌بندى شدند . ( 41 ) بر اين اساس حقوقها در نرخهاى 2000 تا 3000 ، 3000 تا 5000 ثابت ماند ، و دامنه تغييرات آن به ترتيب بين 200 تا 1500 درهم در سال بود .